De arbeidsovereenkomst

20-02-2019

Arbeid, loon en gezag – de drie kenmerken van een arbeidsovereenkomst. Als aan deze kenmerken is voldaan dan is er een arbeidsovereenkomst. Het is dan niet relevant of de overeenkomst op papier staat of niet. Ook is de naam van een schriftelijke overeenkomst niet belangrijk.

Het kan in de praktijk lastig zijn om vast te stellen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Arbeidsovereenkomst of niet?

In de praktijk blijkt dat er weleens discussie ontstaat over de vraag of tussen partijen een arbeidsovereenkomst geldt. Die discussie ontstaat bijvoorbeeld als de ene partij als vrijwilliger start en toch wordt betaald, of als een ZZP’er wordt aangesteld op basis van een overeenkomst van opdracht, maar de belastingdienst vervolgens stelt dat sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Om te bepalen of sprake is van een arbeidsovereenkomst wordt aan drie elementen getoetst:

1. Arbeid

De eerste toets is of de werknemer arbeid verricht. Dat kan elke willekeurige bezigheid zijn. Uitgangspunt is een ruime opvatting van het element “arbeid”. Het enkele stand-by staan of hebben van slaapdiensten, bijvoorbeeld een brandweerman, een monteur of verpleegkundige, of het wonen in de “Gouden Kooi” (in 2011 een bekend tv-programma), in die gevallen is al voldaan aan het element arbeid. Van belang is wel dat de arbeid voor de werkgever enige financiële waarde heeft, zodat bijvoorbeeld een stage (opleidingselement) geen arbeid is.

Een zekere tijd

De arbeid moet gedurende een zekere tijd worden verricht. Dat betekent dat eenmalige diensten hier niet onder vallen. De wet geeft geen minimum voor de tijdsduur van arbeidsovereenkomsten, dus het is ook mogelijk om een arbeidsovereenkomst voor enkele uren, dagen of weken te sluiten.

Persoonlijk

Tot slot moet de werknemer arbeid persoonlijk verrichten. De werknemer kan zich niet, of alleen met toestemming van de werkgever, door een derde laten vervangen. Als dat wel kan en gebeurt, zal eerder sprake zijn van een overeenkomst van opdracht.

Een rechtspersoon, zoals een stichting of een BV, kan geen arbeidsovereenkomst aangaan. Dit sluit echter niet uit dat wel sprake kan zijn van een arbeidsovereenkomst tussen de bestuurder (DGA) van de rechtspersoon en de werkgever.

2. Loon

Loon is de tegenprestatie voor de arbeid. De werkgever is het loon aan de werknemer verschuldigd. Meestal wordt het loon in geld voldaan maar dit is niet verplicht. Loon in natura, bijvoorbeeld het privégebruik van een auto van de zaak, is ook mogelijk.

Als er géén loon wordt betaald, dan is er ook geen arbeidsovereenkomst. Een voorbeeld hiervan is vrijwilligerswerk.

3. Gezagsverhouding

Tot slot het gezag. Dit element zorgt in juridische kringen voor veel ophef. Het staat zelfs op de agenda van de Tweede Kamer om een nadere omschrijving te geven van “gezagsverhouding”.

Het gaat erom dat de werknemer de arbeid verricht onder het gezag van de werkgever; in dienst van de werkgever. De werkgever bepaalde de nadere inhoud van de arbeid, bijvoorbeeld wanneer en op welke wijze de arbeid moet worden verricht.

Het element gezagsverhouding onderscheidt de arbeidsovereenkomst van onder andere de overeenkomst van opdracht (ZZP-contract). De ZZP’er is in principe vrij om zijn eigen werktijd te bepalen en zelf invulling te geven aan de wijze waarop de arbeid wordt verricht. Over dit element ontstaat vaak onduidelijkheid. Relevant voor de beoordeling is:

  • Wat stond partijen bij het sluiten van de overeenkomst voor ogen?
  • Op welke wijze hebben partijen feitelijk uitvoering, en daarmee inhoud, gegeven aan de overeenkomst?

 Rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst

Tot slot kent de wet een zogenoemd rechtsvermoeden van het bestaan van een arbeidsovereenkomst. Als een werknemer gedurende drie maanden, wekelijks, dan wel ten minste twintig uur per maand werkzaamheden heeft verricht, dan wordt vermoed dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst.

De werknemer kan een beroep doen op dit rechtsvermoeden. Vervolgens is het aan de werkgever om dit rechtsvermoeden te weerleggen.

Gevolgen

Als sprake is van een arbeidsovereenkomst, dan is het wettelijke arbeidsrecht van toepassing. Dat houdt onder andere een sterke ontslagbescherming voor de werknemer in en specifieke verplichtingen voor werkgever en werknemer, zoals het goed werkgever- en werknemerschap, re-integratieverplichtingen en vakantierechten.

Kunnen wij u helpen?

Met deze informatie is niet bedoeld om een compleet beeld van (dit deel van) het arbeidsrecht te schetsen. Dit is algemene informatie en geeft slechts een beeld van het arbeidsrecht op hoofdlijnen. De wet- en regelgeving op dit gebied is veelal genuanceerder en constant in beweging.

Heeft u hulp nodig bij het opstellen van een arbeidsovereenkomst? Wilt u weten wat uw rechten en verplichtingen zijn als werkgever of als werknemer? Neem dan contact op met onze arbeidsrechtspecialisten, Linda Jacobs of Frank Janzing.

« Terug
×