Wie is verantwoordelijk voor de veiligheid op de bouwplaats?

03-05-2019

Deze week benaderde Hans van Weert, technisch specialist van het vastgoedbedrijf van de Radboud Universiteit, ons met de volgende vraag:

We hebben een bouwplaats (afgeschermd met een hek), de aannemer regelt binnen de bouwhekken alles (is verantwoordelijk). Echter de toegang tot de bouwplaats is niet gereguleerd. Eenieder kan het bouwterrein oplopen. Er hangt wel een bord: “melden bij de uitvoerder”, maar verder is er geen toezicht. Op zaterdag is het bouwterrein ook in gebruik en dan is er al helemaal geen sprake van toezicht.

Ik ben van mening dat de Radboud Universiteit toch altijd nog een verantwoordelijkheid in deze heeft en dat wij ons er niet van kunnen afmaken met: dat is de verantwoording van de aannemer. Klopt mijn aanname, of heeft de projectleider gelijk en moet ik mij er niet druk over maken?

                                                                                               

Leuke vraag maar geen eenvoudige materie. De regels op het gebied van de veiligheid op de bouwplaats zijn niet altijd even duidelijk. Wie is waarvoor verantwoordelijk? De opdrachtgever of de aannemer? De praktijk is weerbarstig. Naar aanleiding van een ernstig ongeval te Alphen aan de Rijn heeft de Onderzoeksraad voor de Veiligheid geadviseerd om de regels aan te passen. Daarover later meer, eerst terug naar de vraag van Hans.

UAV 2012

Op de overeenkomst tussen de universiteit en de aannemer zijn de Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken en van technische installatiewerken 2012 (UAV 2012) van toepassing. De UAV 2012 is een zeer gedetailleerde regeling waarin op minutieuze wijze de verplichtingen van opdrachtgever enerzijds en aannemer anderzijds, beschreven zijn. Ten aanzien van de veiligheid op de bouwplaats bepaalt paragraaf 6 van de UAV 2012 dat de opdrachtnemer (de aannemer) verantwoordelijk is voor de orde, veiligheid en gezondheid op alle plaatsen waar de werkzaamheden worden verricht. Die verantwoordelijkheid geldt niet alleen voor de gezondheid en veiligheid van eigen werknemers maar ook voor andere bij de bouw betrokken personen (bijv. ZZP’ers) en derden (bijv. voorbijgangers). Bovendien moet de aannemer beschikken over een veiligheidssysteem (regels en werkwijzen waardoor de veiligheid wordt bevorderd) en een veiligheids- en gezondheidsplan (V&G-plan).  Kort gezegd: de aannemer is op grond van de UAV 2012 verantwoordelijk voor de veiligheid op de bouwplaats. Als de aannemer zijn verplichtingen niet nakomt kan de opdrachtgever hem in gebreke stellen en hem dwingen tot nakoming. In dringende gevallen kan de opdrachtgever op kosten van de aannemer zelf maatregelen treffen. Een en ander is geregeld in paragraaf 46 van UAV 2012.

Arbowet en arbobesluit

De Arbowetgeving richt zich op werkgevers én werknemers. Art. 3 Arbowet verplicht de werkgever om zorg te dragen voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers inzake alle met de arbeid verbonden aspecten. Op de vraag van Hans toegepast: deze bepaling verplicht de aannemer om voor de veiligheid van zijn werknemers op de bouwplaats in te staan. Let op: het werknemersbegrip in de Arbowet is ruim: ook ZZP-ers, en stagiairs vallen onder deze bescherming. Art. 10 van de Arbowet verplicht de werkgever, naast de veiligheid van zijn eigen werknemers ook die van derden in acht te nemen.  In tegenstelling tot de UAV 2012 kunnen de voorschriften van de Arbowetgeving bestuurs- en strafrechtelijk worden gehandhaafd. Bij overtreding kunnen boetes en zelfs celstraffen worden opgelegd. Ook kan de Inspectie SZW in bepaalde gevallen het werk stilleggen.

Bouwprocesbepalingen

Rusten er ten aanzien van de veiligheid dan helemaal geen verplichtingen op de opdrachtgever? Nee, dat is niet het geval. Op een bouwplaats wordt vaak met meerdere personen en met meerdere bedrijven tegelijkertijd aan een project gewerkt. Door het samenwerken ontstaan er verschillende risico’s voor gezond en veilig werken. Om deze risico’s zoveel mogelijk weg te nemen, ligt bij de  opdrachtgever de verantwoordelijkheid voor de coördinatie en samenwerking in het bouwproject. Het Ministerie van Sociale Zaken spreekt over ‘verantwoord opdrachtgeverschap’. De opdrachtgever moet zich, met name in de ontwerpfase, ervan te vergewissen dat er veilig en gezond kan worden gebouwd. Dit houdt in dat de gevaren en risico’s verbonden aan het bouwwerk vooraf moeten worden geïnventariseerd. Ook kan de opdrachtgever bij de aanbesteding de inzet om gezond en veilig te werken als selectiecriterium hanteren. Kortom: de opdrachtgever moet de randvoorwaarden creëren waarin veilig en gezond kan worden gewerkt.

De aannemer moet de veiligheid waarborgen in de uitvoeringsfase. De specifieke voorschriften, de bouwprocesbepalingen genoemd,  zijn neergelegd in het Arbobesluit.  Als meerdere werkgevers en of zelfstandigen in de uitvoeringsfase van het bouwwerk samenwerken, moet de opdrachtgever voor de ontwerpfase één of meer coördinatoren aanstellen. In een schriftelijke overeenkomst met de aannemer moet de opdrachtgever vastleggen dat de aannemer een coördinator voor de uitvoeringsfase aanstelt die zijn werk naar behoren kan vervullen en uitoefenen. De coördinatoren hebben de taak om ervoor te zorgen (en erop toe te zie) dat er veilig kan worden gewerkt. Ondanks deze voorziening gaat het, voor wat de coördinatie betreft , met name bij grote en complexe bouwwerken, nog wel eens goed mis.

Nieuw: veiligheidsregiseur

In de afgelopen jaren hebben zich op bouwplaatsen verschillende tragische ongevallen voorgedaan. Telkens was de conclusie dat de regie op de bouwplaatsen zoek was. Het overzicht ontbreekt. De Onderzoeksraad voor de Veiligheid heeft in zijn rapport naar aanleiding van het hijsongeval te Alphen aan de Rijn de minister van binnenlandse zaken  geadviseerd om bij bouwprojecten één centrale partij aan te wijzen voor de verantwoordelijkheid van de risicobeheersing. In een brief aan de Tweede Kamer kondigt minister Ollengren de komst van deze  ‘veiligheidsregiseur’ aan. Daartoe zal het Arbobesluit worden aangepast. Daarnaast zal de minister het mes zetten in de UAV 2012.

                                                                                                                                                                                             

Beste Hans,

We spraken af dat ik jouw vraag beantwoorden zal in de vorm van een blog. Je treft het bijgaand aan.

Ik heb van jou inmiddels begrepen dat jullie aan de bouwprocesbepalingen hebben voldaan door o.a.  de coördinatieverplichting  in de uitvoeringsfase contractueel bij de aannemer te leggen. Op de aannemer rust in de bouwfase dan ook de primaire verantwoordelijkheid voor de veiligheid en gezondheid van personen op en rondom de bouwplaats. Dat neemt echter niet weg dat je als opdrachtgever kunt wegkijken als je op of rondom de bouwplaats een veiligheidsrisico constateert. Dat lijkt mij in strijd met het verantwoord opdrachtgeverschap. Mijn advies is dan ook om de aannemer of, de door hem aangestelde coördinator, op het potentiele risico te wijzen en hem aan te spreken op zijn verplichting om dat risico weg te nemen. Controleer of hij dat ook doet.

Kun je hiermee verder? Mocht je nog meer uitleg of informatie willen dan weet je mij wel te vinden.

Ik zie je op 22 mei a.s. weer op ons jaarlijkse seminar. Het onderwerp dit jaar is Arbeid & Veiligheid. Helemaal jouw en mijn pakkie an.

Tot dan.

Met vriendelijke groet,

ALEX advocaten BV

 

Frank Janzing | advocaat

« Terug
×